Erydiad arfordirol ar Ynys Môn: heriau a chynllunio ar gyfer y dyfodol
Deall erydiad arfordirol
Mae arfordir Ynys Môn yn cael ei lunio’n barhaus gan rymoedd naturiol – tonnau, llanw a stormydd. Mae’r prosesau hyn, ynghyd â chodiad lefel y môr, yn arwain at golli tir yn raddol ac yn cynyddu’r risg i gymunedau, seilwaith a chynefinoedd.
Rolau a chyfrifoldebau
Mae diogelu’r arfordir a rheoli risg llifogydd yn y DU yn cael eu llywodraethu gan ddwy brif ddeddfwriaeth:
Deddf Diogelu’r Arfordir 1949
O dan y Ddeddf, Cyngor Sir Ynys Môn yw’r Awdurdod Diogelu’r Arfordir dynodedig ar gyfer Môn.
Mae’r Ddeddf yn rhoi pwerau i Awdurdodau Diogelu’r Arfordir i weithredu gwaith amddiffyn arfordirol, gan gynnwys muriau môr, groynion a gorchuddion, ond caiff y gwaith hwn ei arwain gan y Cynllun Rheoli’r Arfordir.
Deddf Rheoli Llifogydd a Dŵr 2010
Yn cyflwyno fframwaith strategol ar gyfer rheoli risgiau llifogydd ac erydiad arfordirol.
Mae cyfrifoldebau’n cael eu rhannu:
- Cyfoeth Naturiol Cymru yn darparu goruchwyliaeth a chanllawiau cenedlaethol.
- Awdurdodau Lleol yn gweithredu fel Prif Awdurdodau Llifogydd Lleol, gan ddatblygu strategaethau lleol a chynnal amddiffynfeydd cyhoeddus.
Mae’r Ddeddf yn annog cydweithio rhwng asiantaethau i sicrhau atebion integredig a chynaliadwy.
Y Cynllun Rheoli’r Arfordir (SMP)
Mae Ynys Môn yn rhan o SMP2 Gorllewin Cymru, sef cynllun tymor hir sy’n cwmpasu’r 100 mlynedd nesaf. Mae SMPs yn hanfodol oherwydd eu bod yn:
- asesu risgiau o erydiad arfordirol a llifogydd.
- gosod polisïau ar gyfer pob rhan o’r arfordir: Dal y Llinell, Ail-leoli Rheoledig, neu Dim Ymyrraeth Weithredol.
- integreiddio ystyriaethau amgylcheddol a anghenion cymunedol.
Pam mae SMP yn bwysig yng nghyd-destun newid hinsawdd
Mae newid hinsawdd yn cyflymu codiad lefel y môr ac yn cynyddu dwyster stormydd. Mae’r SMP yn darparu:
- Srategaethau addasu: ymyriadau fesul cam yn seiliedig ar sbardunau risg.
- Diogelu’r amgylchedd: cydymffurfiaeth â rheoliadau cynefinoedd ac ansawdd dŵr.
- Gwydnwch yn y dyfodol: dull cydgysylltiedig i ddiogelu cymunedau, seilwaith ac ecosystemau.
Edrych ymlaen
Nid dogfen dechnegol yn unig yw’r Cynllun Rheoli’r Arfordir – mae’n fap ffordd ar gyfer wynebu’r dyfodol. Trwy gynllunio ymlaen llaw, mae’r SMP yn helpu i gydbwyso diogelu, cynaliadwyedd ac addasu yng nghyd-destun hinsawdd ansicr.